Question

“पृथुवैन्यः प्रजाहितदक्षः नृपः आसीत्।” — व्याख्यायत।

Hint:

व्याख्याप्रश्नेषु वाक्यस्य सरलार्थं प्रथमं लिखन्तु, ततः तस्य विस्तारं उदाहरणैः सह प्रस्तुतयन्तु।

Answer 1

अवधारणा (Concept): अयं वाक्यः राजा पृथोः गुणान् वर्णयति। “प्रजाहितदक्षः” इति शब्दः तस्य प्रजासु कल्याणभावं, कर्तव्यपरायणतां च सूचयति। उत्तरे वाक्यार्थः सरलरूपेण विस्तरेण लिखनीयः।
व्याख्या: “पृथुवैन्यः प्रजाहितदक्षः नृपः आसीत्” इत्यस्य अर्थः — राजा पृथुः प्रजायाः हिते दक्षः, तत्परः च आसीत्।
सः स्वप्रजानां कल्याणाय सर्वदा चिन्तां करोति स्म। तस्य शासनं धर्मनिष्ठं न्यायपूर्णं च आसीत्। सः न केवलं स्वस्य सुखं पश्यति स्म, अपितु प्रजानां आवश्यकतानां पूर्तये प्रयत्नं करोति स्म।
पृथुवैन्यः भूमेः संरक्षणं कृत्वा अन्नस्य उत्पादनं सुनिश्चितवान्। सः प्रजानां दुःखं न सहते स्म तथा तेषां जीवनं सुखमयं कर्तुं सततं प्रयासं अकरोत्।
अतः सः प्रजाहितदक्षः नृपः इति कथ्यते — यतः तस्य शासनस्य मूलम् प्रजाकल्याणमेव आसीत्।