Question

“मृगः काकस्य कपटेन प्रभावितः अभवत्।” — व्याख्यायत।

Hint:

नीतिकथासु “कपट”, “मोह”, “लोभ” इत्यादिशब्दानां विशेषं ध्यानं कुर्वन्तु। एते शब्दाः प्रायः कथायाः मुख्यसन्देशं बोधयन्ति।

Answer 1

अवधारणा (Concept): अयं वाक्यः नीतिकथायाः सन्दर्भे अस्ति, यत्र कपटयुक्तव्यवहारस्य परिणामः दर्शितः। “कपट” इति शब्दः छलं, धूर्तता च सूचयति। व्याख्यायां वाक्यार्थः तथा प्रसङ्गः स्पष्टतया लिखनीयः।
व्याख्या: “मृगः काकस्य कपटेन प्रभावितः अभवत्” इत्यस्य अर्थः — मृगः काकस्य छलयुक्तवचनेन प्रभावितः, तेन भ्रमितः च अभवत्।
काकः धूर्तः आसीत्। सः मधुरवचनैः मृगं विश्वासे स्थापयामास। मृगः सरलस्वभावः आसीत्, अतः सः काकस्य वचनानि सत्यं मन्यमानः तेन सह गच्छति स्म। किन्तु काकस्य उद्देश्यः शुभः न आसीत्।
अन्ते मृगः तस्य कपटस्य परिणामं अनुभवत्। अस्मात् ज्ञायते यत् सरलतया सर्वेषां वचनानि न विश्वसनीयानि। विवेकपूर्वकं निर्णयः करणीयः।
अतः उक्तवाक्येन दर्श्यते यत् मृगः काकस्य छलपूर्णव्यवहारेण प्रभावितः अभवत्।